کد مطلب : 7250
30 شهریور 1399 - 08:20
تعداد بازدید : 215 بار
اخبار » مقالات

مجله «الاحسان» درباره عرفان از «آکادمی شاه صفی» در شهر  اله آباد، هندوستان به زبان اردو سالی یک بار منتشر می  شود. در شماره 10، ویژه نامه سلطان المشایخ، سال چاپ 2020 مقاله ای درباره ضرورت تصحیحِ «سِیَر الاولیا»- تالیف: میر خورد کرمانی از دکتر عارف نوشاهی منتشر شده است که در اینجا خلاصه ای از آن به زبان فارسی ترجمه می شود:

 

میر خورد (امیر خورد) کرمانی بن نورالدین مبارک بن محمد مولفِ کتابِ «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا» به فارسی است. پدربزرگِ مولف – محمد بن محمود- از سادات علوی بود که از کرمان به اَجودَن و لاهور رفت. در آنجا آستان حضرت فریدالدین مسعود گنج شِکر (درگذشت: 664 هجری) را زیارت نمود. سپس به مُلتان رفت و نزدِ عمویش- سید احمد کرمانی- اقامت کرد. محمد بن محمود از مریدانِ حضرت گنج شِکر و  بعدها خواجه نظام الدین اولیا (درگذشت: 725 هجری) شد. محمد بن محمود در 711 هجری درگذشت و در مقبرة خواجه نظام الدین اولیا در دهلی به خاک سپرده شده است.

مولفِ «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا»  در دهلی به دنیا آمد. در مجالسِ حضرت خواجه نظام الدین اولیا شرکت می کرد. البته در تربیت روحانیِ وی- شیخ نصیرالدین محمود چراغ دهلی (درگذشت: 757 هجری) نقش بسیار داشت. میر خورد در سال 707 هجری در دهلی درگذشت و در مقبرة خواجه نظام الدین اولیا آسودة خاک است. خواجه حسن نظامی در «بَنسُری» نوشته است که داخلِ غاری مزارِ فرزندان و نوه های امیر خورد است که کتیبه هایی نصب شده اند.

امیر خورد در «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا»  به ویژه باب ششم، درباره خاندان، برادران، یک پسرش و پسرعموهایش نوشته است. دکتر اسم فرّخی در کتابش «دبستان» دربارة زندگی نامه امیر خورد نوشته است.

 

از تالیفِ دیگرِ امیر خورد اطلاع نداریم. البته می  دانیم وی شاعر بوده است. در «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا» جابجا اشعار خودش به فارسی و عربی را آورده است. دکتر معین نظامی و خانم دکتر عظمی عزیز– از استادان فارسی دانشگاه پَنجاب پاکسان- این شعرها را جدا کرده در کتابی با عنوانِ «سلطان عشق» منتشر کرده اند: مسند علی هُجویری، اورینتَل کالج، دانشگاه پَنجاب، لاهور، پاکستان، سال 2008.

امیر خورد کتابِ «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا» را در سن 50سالگی اش نوشته است. تاریخ زادروز مولف را نمی دانیم. در جایی آورده است که از وفاتِ خواجه نظام الدین اولیا 30 سال گذشته است. شاید تالیفِ کتاب پس از 755 هجری باشد.

 

کتاب «سِیَر الاولیا فی محبت الحق جل و علا» به فارسی و  به 10 باب تقسیم شده است. درباره مشایخ سلسله چشتیه و بیشتر خواجه نظام الدین اولیا است . در پایان کتاب، مسائل تصوف بیان شده است. این کتاب تاکنون 4 بار چاپ شده است:

1-    سال چاپ: 1860م، از دهلی.

 

2- شعبان 1302 هجری/ مئی 1885، مطبع مُحب هند، دهلی، به اهتمام چَرَنجی لال جینی- رئیس قدیم محله درگاه خواجه نظام الدین اولیا. این چاپ براساسِ نسخه خطی کتابت شده 17 شعبان 1218 هجری، کاتب: شیخ بدرالاسلام فخری نظامی. وی به خواهش میان جان محمد آن را کتابت کرده بود. میان جان محمد از مریدان شاه علی حکیم بن شاه حامد بن شاه کلیم الله بود. کاتب هنگام نقلِ نسخه، نسخه خطی دیگری از «سِیَر الاولیا» را هم کشف کرد و با مقایسة آن کتابت کرد. داستان این کشف را هم آورده است. نسخه قدیمی به خطِ سید محمد حسن بن سید فضل الله سال ها در خاندانِ سید عبدالله بن سید خیر الله بود. کاتب و مالک نسخه، سید عبدالله از اولادِ سید ابابکر هستند که به طور غیر مستقیم همشیرزاده خواجه نظام الدین اولیا بودند. به دلیلی این نسخه خطی از کتاب خانه گم شده بود. حُسن اتفاق روزی در بازار نزدِ کتاب فروشی کشف شد و به همان قیمتی که کتابفروش گفت، خریداری شد. سید عبدالله از روی این نسخه، توسطِ شیخ نور محمد نقشبندی نسخه دیگری نقل کرد. چون شیخ نور محمد به محاورات نظم و نثر فارسی آگاه بود و خط نستعلیق را خوب می نوشت. خواجه حسن نظامی در کتابِ «بَنسُری» نوشته است که صحتِ نسخه چَرَنجی لال را سید نور محمد بَدایونی نقشبندی- مرشدِ میرزا مظهر جان جانان – تاکید کرده بود. در این دوران فردی به نام حبیب الله خواست که نسخه ای از «سِیَر الاولیا» را نزد خودش داشته باشد. در بازار نسخه ای دید که بدخط و پُر از اشتباه بود. حبیب الله با سید عبدالله صحبت کرد که نسخه اش را با این نسخه مقایسه کند. در رمضان 1150 هجری کار مقایسه شروع شد. در این دوران، از مالکان مختلف نسخه های خطی به تعداد 9 نسخه، گردآوری شد که همگی اشتباهات زیادی داشتند. آنها تصحیح شدند و 2 نسخه خطی صحیح المتن آماده شد. یکی برای حبیب الله و دیگری برای سید عبدالله. تمام این ماجرا در چاپِ دهلی صفحات 593 تا 596 و چاپِ اسلام آباد صفحات 603 تا 606 آمده است.

در چاپِ دهلی [شعبان 1302 هجری] چَرَنجی لال دو صفحه مقدمه به فارسی نوشته است که مدت ها آرزویش این بود که کتابی درباره زندگی خواجه نظام الدین اولیا بنویسد. در47مین سال جلوس ملکه وکتوریا (مطابق 1884 میلادی) از سید شاه ظهور علی قاضی زاده درگاهِ [آستانه مزار] خواجه نظام الدین اولیا نسخه ای قدیمی از «سِیَر الاولیا» خرید. این نسخه دارای دستخطِ شیخ فخرالدین نظامی چشتی دهلوی بود و این نسخه بسیار درست بود. چَرَنجی لال  به خاطرِ چاپِ این کتابِ «سِیَر الاولیا» در فیض بازار، چاپ خانه ای به نامِ «مطبع هند» تاسیس نمود. کاتبی به نام سید عبداللطیف ساکن سبزی مَندَی در دهلی را گماشت که چند نسخه را کتابت نمود. برای تصحیح و مقایسه چند مولوی و منشی استخدام کرد. خود منشی چَرَنجی لال هم نمونه خوانی کرد. پس از چاپ، از منابع دیگر مطالبی دیگر به آن اضافه شد و به قسمت های مربوطه در کتاب چسبانده شد. در نسخه اصلی چند اشتباهات بود که عیناً در چاپ حفظ شد تا ناشر از تهمتِ الحاق و تحریف در امان باشد.

چَرَنجی لال در این چاپ: برخی از عبارت های عربی را به فارسی ترجمه کرد؛ معنیِ واژگانی دشوار را به فارسی در حاشیه نوشت؛ نامِ اشخاص و جاها را با حروف درشت نوشت؛ یایِ معروف و یایِ مجهول را فرق گذاشت؛ نون غُنّه را هم حفظ کرد؛ در ابتدا فهرست نوشت؛ کتابت به خط نستعلیق با دو چاپ که یکی به قیمتِ سری رامپوری و روی کاغذِ سفید و دیگری با کاغذ کلفت و رویِ کاغذ ولایتی. همه این کارها در عرضِ  8 ماه و با هزینة زیاد انجام شد.

فیروزالدین احمد فریدی دربارة این چاپِ چَرَنجی لال نوشته است: «برخی از جملات و برخی از صفحات اصلاً نوشته امیر خورد کرمانی نیست. اینها بعداً اضافه شده است. این ظلم است به امیر خورد کرمانی...». احمد فریدی این چاپِ چَرَنجی لال را با نسخه خطی از انجمن آسیایی بنگال (شهر کلکتّه) مقایسه کرده است و الحاقات را نشان داده است.

خواجه حسن ثانی نظامی در مقدمه «سِیَر الاولیا» (چاپِ عکسی، دهلی، سال 2010م) وشته است که پدرش – خواجه حسن نظامی- این نسخه را (نسخه چَرَنجی لال؟) را دوباره چاپ کرده است ولی من [عارف نوشاهی] از آن اطلاعی ندارم.

براساس چاپِ چَرَنجی لال 4 نفر آن را به زبان اردو ترجمه کرده  اند: غلام احمد بریان؛ اعجاز الحق قدوسی؛ عبداللطیف؛ مترجمِ نامعلومی.

 

3- در سالِ 1978 مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان با همکاری اسلامیک بُک فاوندویش در لاهور چاپِ عکسی دهلی را منتشر کردند که عارف نوشاهی دیباچه 4 صفحه ای بر آن نوشت.

 

4- خواجه حسن ثانی نظامی – فرزندِ خواجه حسن نظامی- برای تصحیحِ منقّحی از «سِیَر الاولیا» در عرض 50 سال 6 نسخه خطی بدست آورد، اما نتوانست مصححِ قابلی برای چاپ پیدا کند. فقط در نوامبر 2010م خواجه حسن ثانی نظامی درگاه خواجه نظام الدین اولیا دهلی «سِیَر الاولیا» را به چاپ رسانید شاملِ 819 + 177 صفحات. در واقع چاپِ عکسیِ نسخه خطی محفوظ در موزه ملی هندوستان در دهلی است. خواجه حسن ثانی نظامی 4 صفحه مطلب نوشته است که پروفسور شعیب اعظمی به فارسیِ ناخوایی ترجمه کرده است. سپس از صفحه 5 تا 177 مقدمه خواجه حسن نظامی از کتاب «بَنسُری» آمده است. نگارنده [عارف نوشاهی] در مارس 1988 در شهر دهلی چند شب مهمان خواجه حسن ثانی نظامی بودم. با دانستن علاقه من به نسخه های خطی چند نسخه خطی که در ملکیتش بود را به من نشان داد (که در کتابم، سیه بر سفید، سال چاپ 2011، تهران، صفحات 156-158 آورده ام). اما در بین آنها «سِیَر الاولیا» نبود. ممکن است آن شش نسخه خطیِ «سِیَر الاولیا» که وی گردآوری نموده بود، اصلی نبوده است و چاپ عکسی بوده است. والله اعلم.

 

 

در سال 1997 دکتر ساجدالله تفهیمی – استاد فارسی دانشگاه کراچی- برای تصحیح «سِیَر الاولیا» کمک مالی دریافت نمود. با مقایسه چاپِ دهلی و دو نسخه خطی (که من نمی دانم چه نسخه هایی بودند) کار تصحیح را شروع کرد که به دلیل بازنشستگی در سال 2001 و مشغولیات دیگر نتوانست کار تصحیح را تمام کند و بودجه پرداخت شده را هم برگرداند.

 

نسخه های خطی «سِیَر الاولیا»:

1. نسخه کامل در کتاب خانه دارالعلوم دیوبند، هندوستان، مکتوب 974 هجری.

2. نسخه کامل در کتاب خانه مرکزی دانشگاه پَنجاب، لاهور، پاکستان، شاید خطِ قرنِ نهم یا دهم هجری باشد.

3.  نسخه کامل در انجمن آسیایی بنگال در کلکتّه در هندوستان. تاریخ کتابت: 1040 هجری. البته شروع و وسط ناقص است.

4. نسخه کامل در موزه ملی هندوستان در دهلی. تاریخ کتابت ندارد.

5. نسخه کامل در کتابخانه ملی پاکستان در اسلام آباد، تاریخ کتابت شوال 1077 هجری.

 

6. نسخه کامل در ایوان هند، کتابخانه بریتانیا در لندن، تاریخ کتابت: 1093 هجری.

7. نسخه کامل در موزه ملی پاکستان در اسلام آباد، شاید تاریخ کتابت قرن 11 هجری باشد.

8. نسخه کامل در کتاب خانه مولانا آزاد، دانشگاه اسلامی عَلیگَر، مجموعه موزه جواهرات، هندوستان، تاریخ کتابت: 1103 هجری.

9. نسخه کامل در کتاب خانه مرکزی دانشگاه پَنجاب، لاهور، پاکستان. به دلیل زدنِ مُهر تاریخ کتابت معلوم نیست در حاشیه تاریخ 1144 هجری است.

10. نسخه کامل در کتاب خانه شرق شناسی و عمومی خدابخش، پَتنا، هندوستان. تاریخ کتابت قرن 12 هجری.

 

11. نسخه کامل مملوکه مرحوم حسن علی در شهر سیال کوت، پاکستان، تاریخ کتابت: 1203 هجری.

12. نسخه کامل در کتاب خانه مولانا آزاد، دانشگاه اسلامی عَلیگَر، مجموعه دانشگاه، هندوستان، تاریخ کتابت: 1210 هجری.

13. نسخه کامل در کتاب خانه آستان قدس رضوی در مشهد ایران، تاریخ کتابت: 1229 هجری.

14. نسخه کامل در کتاب خانه دانشگاه بنارس هندو، شهر واراناسی [بنارس قدیم] در هندوستان، تاریخ کتابت: 1236-1237 هجری.

15. نسخه کامل در کتاب خانه درگاه عالیه چشتیه، احمدآباد، گُجرات، هندوستان، تاریخ کتابت: 1288 هجری. میکروفیلم آن در مرکز میکروفیلم نور در دهلی هندوستان است.

 

16. نسخه کامل  مملوکه مولانا غلام فرید، چشتیان، بَهاوَل نَگَر، پاکستان، تاریخ کتابت: 1288 هجری.

 

17. نسخه کامل در کتاب خانه مولانا ابوالکلام آزاد، دانشگاه اسلامی عَلیگَر، مجموعه سلیمان، تاریخ کتابت: 1297 هجری.

 

18. نسخه ناقص در کتاب خانه بریتانیا در لندن، تاریخ کتابت: 1266 هجری.

19. نسخه ناقص در کتاب خانه ایالتی و  دولتی نسخه های خطی شرقی [کتاب خانه آصفیه در سابق]، شهر حیدرآباد هندوستان، تاریخ کتابت: 1277 هجری.

20. نسخه ناقص در کتاب خانه ملی، برلن.

21. نسخه ناقص در در فهرستواره کتاب های فارسی (تالیفِ: احمد منزوی) نسخه ای از «سِیَر الاولیا» در «کشمیر یونی ورستیه 91» نوشته شده است. در ماخذِ فهرستواره «کشمیر یونی ورستیه» نیست، بلکه «کشمیر تحقیق» است. یعنی «فهرست نسخه های خطی کتاب خانه شعبه تحقیق و اشاعت کشمیر» (سال چاپ 1986، دهلی). اما در این فهرست ذکری از نسخه خطی «سِیَر الاولیا» نیست. در «فهرست نسخه های خطی کتاب خانه تحقیقاتی گروه عربی و فارسی در مرکز مطالعات آسیای مرکزی دانشگاه کشمیر» (سال چاپ 1989، سَری نَگَر) هم ذکری از «سِیَر الاولیا»نیست.

 

پی نوشت

شایان ذکر است که تصحیح و توشیح نسخه خطی تذکره "سیر الاولیا فی محبت الحق جل و علا" تالیف سید محمد بن مبارک علوی کرمانی معروف به میرخورد (متوفی 770 هجری) در قالب رساله دکتری ملیحه کریمی پناه دانشجوی دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب به راهنمایی خانم دکتر امیربانو کریمی و مشاوره آقای دکتر ابوالقاسم رادفر در حال انجام است.

 

این مقاله را از اینجا دانلود کنید:Al-Ihsan10.pdf

 

خلاصه و ترجمه از مقاله به زبان اردو با عنوانِ: «سِیَر الاولیاء؛ تنقیدی و  تحقیقی تدوین و اشاعت کی ضرورت»، مقاله نویس: عارف نوشاهی، مجله «الاحسان»، شماره 10، سال 2020، «شاه صفی آکادمی»، صفحات: 95 تا 106.

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

52 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
3035
3050
14206
42188
16574178