کد مطلب : 7197
15 مرداد 1399 - 09:12
تعداد بازدید : 69 بار
اخبار » گزارش

خیراتی لعل بی جگر «تذکره شعرایِ اردو» را تالیف کرده است. زندگی نامه شاعران به فارسی است و نمونه کلامشان به زبان اردو. نسخه منحصر به فردی از این تذکره در «کتابخانه ایوان هند» (India Office) به شماره (Hindustani Manuscripts: B 64) در لندن است.

در مارس 1952 میکروفیلم آن برای «کتاب خانه مرکزی دانشگاه پَنجاب» (لاهور، پاکستان) فراهم شده بود. (شماره فهرست، 9413، شماره سریال 464). در آغاز نسخه خطّیِ زیر مطالعه هر دو مشخصات آمده است. در این مقاله از این میکروفیلم استفاده شده است.

 

درباره «تذکره شعرایِ اردو» تالیف: خیراتی لعل بی جگر، فقط در دو کتاب به زبان اردو نوشته شده است:

-         «هندوستانی لسانیات» (= زبان شناسیِ هندوستانی، نویسنده: دکتر محی الدین قادری زور): «نسخه خطّی تذکره بی جگر به خطِ خودِ مولف در ایوان هند است...».

-         «اردو شعرا کے تذکر اور تذکره نگاری» (= تذکره شعرای اردو و تذکره نویسی، نویسنده: دکتر فرمان فتح پوری). در این کتاب بیست صفحه درباره این تذکره آمده است، اما مشخصات نسخه خطّی و تعداد درستِ شاعران نیامده است. منبعِ دکتر فرمان فتح پوری نسخه خطّی دکتر وحید قریشی است که ایشان مسوده ای از آن را آماده کرده بودند تا آن را تصحیح کنند.

-         در ماه نامه «نگار» (چاپ از شهر لَکنو، سپتامبر 1959) مقاله ای از دکتر نثار احمد فاروقی آمده است.

 

«تذکره شعرایِ اردو»- تالیف: بی جگر تاکنون تصحیح و چاپ نشده است. نسخه خطّی کتاب خانه ایوان هند (لندن) دارایِ مُهر بیضوی است و عبارات داخل آن «Delhi MSS The Government of India » کاملاً خوانا است. ورق 13 غائب است. زندگی نامه آخرین شاعر ناقص است. و به همین دلیل نسخه خطّی ترقیمه ندارد. ویژگی هایِ نسخه خطّی: خوش خط، جایی به عجله، جایی به آرامی، جایی با قلم باریک، جایی با قلم کلفت کتابت شده است.  به خطِ نستعلیق شکسته است. بیشتر حواشی به خطِ شکسته است.

در حوض، حاشیه نمبر نوشته شده است و در نسخه خطّی به طور عمودی، افقی، بالا و پایین حواشی آمده است. در ذکرِ خودش در حواشی اشعاری که آمده است ، برعکس حواشیِ بقیه ورق 31 ب، خط نسخه خطّی بسیار خواناست. در صورتی که حواشیِ ورق 32  ا  ب؛ 33  ا  ب؛  43  ا  ب، به خطِ نستعلیق مایل به شکسته و برخی جاها به خطِ کاملِ شکسته نوشته شده است.

فرقی بین «یای معروف»؛«یای مجهول»؛«های حطی»؛«های هوز» نیست. روی الف «فتحه ای » به شکل مد است، البته نه همه جا.

بینِ «بهی»؛ «یهی»؛ «تهی»؛«هی» و «ہے»  فرق گذاشته است. «ک» و «گ» واضح است ( نه همه جا). های دو چشمی استفاده نشده است. البته بین کلمات «ه» لَتکَن آورده است (ه). واژگان مرکب و اعراب گذاری شده اند. ترک رعایت شده است. در پایان هر مصرع «ها ها » یا سه نقطه آمده است.  پیش از شروع شعر شاعر علامت شعر گذاشته است. نقطه ها خیلی رعایت نشده است. هر جا رباعی یا قطعه است در ابتدا به خط شکسته «قطعه» یا «رباعی» نوشته است. نوشته هایِ در حوض و حاشیه خط زده شده اند. جای شگفتی است که شعرهایی را هم که صاد نوشته است، خط زده است. کمترین سطر 14 و بیشترین سطر 22 است. مابینِ انها: 14 – 15- 19- 20 سطری و به طور متوسط 14 سطری است.

 

نگارنده این مقاله [زاهره نثار] متن پرینت شده این نسخه خطّی را در اختیار دارد و تعدادِ تک تک شاعران را شمرده است. با شمارش حواشی تعداد کل شاعران: 358 است. با عنوانِ «شجره الباء»؛ «شجره التاء» و ... به ترتیب الفبایی بنا بر تخلص شاعران آورده است.

این نسخه خطّیِ «تذکره بی جگر» ناقص الاول، ناقص الاوسط و ناقص الآخر است. ورق 6 با شعرهای انشاء الله خان (شاعر کلاسیکِ اردو) شروع می شود. تخلصِ شاعران و نام شان با روشناییِ سرخ نوشته شده است که با سپری شدن زمان، کمرنگ شده اند.

 

درباره «بی جگر» در کتاب هایِ تاریخی اطلاعاتی نیست. دیوانی از شاعر هم در دسترس نیست. او ذیل «شجره الباء»، «بی جگر» درباره خودش نوشته است و ذیلِ «لاله املوک رای» مطالبی درباره خودش آورده است که وی از خویشاوندان او (بی جگر) بوده است و درگذشتِ او را با سوز نوشته است. پدرِ لالا املوک رای، پسر خاله بی جگر بوده است.

در ذیل «لال کَنیا لعل غبار»؛ «مرزا نجف علی خان جنون»؛  «مرزا محمد علی خان دیوانه» مطالبی آمده است که معلوم می شود که سکندرآباد وطنِ بی جگر بوده است و وی از ذاتِ کایست بوده است. در بلندشهر و اطراف شهر میرَت در هندوستان زندگی می کرده است.

بی جگر از تذکره های زیادی برای تالیف کتابش استفاده است. درباره شاعران مواردی چون: شاگردی، ولدیت، سکونت، پیشه، محل زندگی، عمر، سال ولادت، تاریخ وفات آمده است. تاریخ وفات بیشتر شاعران به شکل قطعه تاریخی است که منشی هرگوپال خسته بیشترین تاریخ ها را سروده است. برخی از ماده تاریخ ها – معمولاً شاعرانی که استاد بودند- را خود بی جگر سروده است.

 

ترجمه از مقاله به زبان اردو با عنوانِ: «کلام انشاء الله خان انشاء در تذکره شعرایِ اردو از خیراتی لعل بی جگر مع تعارف»، مقاله نویس: زاهره نثار، مجله «الایام»، جلد 10، شماره 1، ژانویه- ژوئن 2019، عدد مسلسل 19، صفحات: 54- 77. (شایان ذکر است که خانم دکتر زاهره نثار شعرهایِ میر تقی میر – شاعر کلاسیک اردو- در تذکره بی جگر را در همین مجله «الایام» آورده است: شماره 20، جلد 10، شماره 2، ژوییه – دسامبر 2019».

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

125 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
3708
3763
7471
37283
16523214