کد مطلب : 7209
25 مرداد 1399 - 11:08
تعداد بازدید : 294 بار
اخبار » گزارش
ده سال پیش (1389ش) برای نخستین بار، کتابخانه مجلس، تصمیم گرفت، تمامی نسخ خطی خود را روی وبسایت کتابخانه بگذارد و این کار را به عنوان یک تصمیم کبری انجام داد. علاوه بر آن، با موافقت هیئت امناء وقت کتابخانه مجلس، مجموعه تصاویر نسخ را در اختیار ده کتابخانه بزرگ هم گذاشت که کار را بسیار آسانتر کرد. در طول این ده سال، صدها بار، پژوهشگران تشکر خویش را ابراز کرده اند، و خاطرم نمی آید، کسی نسبت به آن اقدام اعتراضی کرده باشد. نسخ خطی کتابخانه مجلس، بیش از 22 هزار بود و طی این سالها، پژوهش های فراوانی بر اساس آن نسخ انجام شد که اگر آزادانه در اختیار نبود، انجام آن کارها ممکن نمی بود. 
اندکی بعد، کتابخانه ملی نیز چند هزار تصویر از نسخ خطی خود را روی وب گذاشت. تصاویر زیاد خوب نبود، اما باز بهتر از هیچ بود. این اقدام، بعد از آن، تا آنجا که می دانم، هیچ گونه پیشرفتی نکرده است. امیدوارم کتابخانه ملی هرچه زودتر در زمینه کتابخانه دیجیتال جدیت نشان بدهد. در باره کتابخانه مجلس هم، در دوره های بعد، گفته شد، تصاویر ضعیف تر شده و امکان استفاده از آنها دشوارتر گردیده است. خدا را شاکر که اصلش باقی مانده و البته این را هم نمی دانم تا چه اندازه درست است. دوستی داشتم که نسخه تفسیری را از روی وب، از کتابخانه مجلس برداشت، اما بعدها، بارها تلاش کرد تا تصویر بهتری از اصل نسخه داشته باشد، اما به دلیل عدم رضایت مدیر وقت کتابخانه، امکانش فراهم نشد. این از گذشته...
اکنون خوشحالم که با موافقت هیئت رئیسه دانشگاه تهران، توانستیم بیش از 15 هزار نسخه مهم خطی کتابخانه مرکزی را روی وب بگذاریم. (علاوه بر 57 هزار پایان نامه و 4 هزار عکس قدیمی، و بزودی نشریات و اسناد). این در حالی بود که این مسأله، یعنی فروش تصاویر، از ممرهای اصلی درآمد ما بود، و دانشگاه پولی نداشت تا در ازای مجانی کردن تصاویر، به ما بدهد. با این حال، ترجیح دادیم این طور باشد و شد، و دوستان ما در هیئت رئیسه بویژه بخاطر تأکیدات دکتر رحیمیان، موافقت کردند. 
روال ما این طور است که هر کاربری باید احراز هویت کرده و روزانه دو نسخه بردارد. این کار را کردیم تا کسی با نسخ ما کار تجاری نکند، و اگر این کار صورت گیرد، طبعا ناراضی هستیم. همین که این نسخ به راحتی در اختیار پژوهشگران قرار گرفته خوشحالیم. تاکنون بیش از 1400 نفر احراز هویتشان تأیید شده است. 
چند روز قبل از کسی که مدعی کتابداری و پایگاه اطلاعاتی است، مطلبی دیدم که در این باره به طور مبهمی که مقصودش را هم درست درنیافتم، ابراز نگرانی کرده بود. در طول این سالیان گذشته که هیچ کس اعتراض نکرده بود، و اعتراض ایشان برایم عجیب بود. با این حال، تصمیم گرفتم، برای روشن کردن ذهن ایشان و دیگران، با کمک دوستم جناب جزینی، فهرستی از کتابخانه های بزرگ دنیا که نسخ خطی عربی و فارسی خود را گذاشته اند را بدست دهم. آن وقت ایشان و دیگران خواهند دانست که ما کار شگفتی نکرده ایم و هنری نداشته ایم.
بنده عرض می کنم، بنده و همکارانم، از هیچ کسی تشکر نمی خواهیم. این کمترین وظیفه ای بوده که یک مدیر در یک کتابخانه با ارزشی مثل دانشگاه که بنده افتخار مدیریت سه ساله اش را دارم، و یک روز هم بیشتر نمی خواهم بمانم، می باید انجام می دادم.
و  اما ذیلا، فهرست برخی از کتابخانه های دانشگاهی و ملی کشورها را ملاحظه می کنید که نسخ خطی فارسی و عربی خود را مجانا در اختیار گذاشته اند. امیدوارم کتابخانه هایی مثل آستانه قدس، و ... اندکی احساس شرمندگی کنند و به درستی و با صداقت این کار را انجام دهند. 
متاسفانه برخی به خلاف و ادعای نامحقق، مدعی شده اند که هزاران نسخه را به طور عمومی در اختیار گذاشته اند، اما عملا هیچ کاری انجام نداده، تنها برخی چند صفحه و برگ و یا برخی از نسخ را با پسورد برای افراد ویژه و مورد تایید عرضه کرده اند. کتابخانه کاخ گلستان که از این حیث وانفساست و گوش هیچ کس هم بدهکار نیست. حالا هم که مشکل دیگری پیدا کرده که امیدوارم حل و فصل شود. این را هم بگویم، برخی مدیران هم، استفاده از پایگاه های اطلاعاتی خود را مثل آنچه در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از متون گردآوری شده یا در دانشنامه جهان اسلام یا حتی دایره المعارف بزرگ اسلامی هم، انحصاری اعضای خود کرده اند. البته می توانند و حق دارند، اما در این شرایط حساس، این اقدام، کاری خلاف انصاف است. اینان که برخی شان از اهل کتاب و مدعی روشنفکری هم هستند، شایسته نیست چنین کنند. خدا کند واکسن کرونا دست اینها نباشد. امیدواریم بیشتر با پژوهشگران راه بیایند. با سپاس از دوستم جناب جزینی که فهرست زیر را تهیه کردند:
 
فهرست سایت های ارائه دهنده تصاویر نسخ خطی عربی و فارسی 
 
1.  کتابخانه ملی فرانسه
نسخه های خطی عربی (7506 عدد)
نسخه های فارسی (1287عدد)
نسخه های ترکی عثمانی (1136عدد)
 
 
2. کتابخانه دولتی برلین
نسخه های عربی
نسخه های فارسی
نسخه های ترکی عثمانی
 
 
3. کتابخانه مونیخ آلمان (المكتبة البافاریة)
نسخه های فارسی
نسخه های عربی
 
4. دانشگاه لایبزیک  آلمان
نسخه خطی فارسی
نسخه های خطی عربی
نسخه های ترکی عثمانی
 
 
5. دانشگاه پرینستون
1264 نسخه خطی مربوط به تمدن اسلامی را در این سایت می توان مطالعه و دانلود نمود. 
 
همچنین 257 نسخه یمنی – زیدی را می توان با کیفیت بسیار عالی، از این سایت دانلود نمود.
 
 
6. دانشگاه میشیگان
 
 
7. دانشگاه پنسیلوانیا
نسخه های عربی
نسخه های فارسی
 
8. دانشگاه کمبریج
9. کتابخانه واتیکان: نسخه های خطی به زبان مختلف دنیا. عربی 273 عنوان و فارسی 48 عنوان
 
10. دانشگاه لیدن هلند
11. موزه والترز
 
12. اسپانیا
 
 
 
مجموعه نسخه های عکسی موسسه الامام زید بن علی الثقافیه 
 
وزارة الاوقاف و الشوون الدینیه عمان
 
 
 
عربستان سعودی
جامعة الملک سعود
 بیش از 8000 نسخه از این کتابخانه قابل جستجو و دانلود است. از طریق لینک زیر نسخه های این کتابخانه قابل جستجو است. در بین آنان برخی نسخه های شیعی نیز وجود دارد. مثلا با جستجو کلمه «صحيفة» پنج نسخه صحیفه سجادیه نمایش می دهد. همچنین چند نسخه نهج البلاغه در آنجا وجود دارد. 
 
از دیگر کتابخانه های عربستان که نسخه های آن دسترس و دانلود است می توان به مکتبة الحرم المکی، مکتبة الملک عبدالعزیز، جامعة محمد بن السعود، مکتبة مکه و مکتبة المسجد النبوی الشریف را نام برد. نسخه های این کتابخانه ها را می توان با مراجعه فهارس منتشر شده آنها و بر حسب شماره نسخه از سایت جامع المخطوطات الاسلامیة دانلود نمود.
 
دكتر رسول جعفريان
كانال تلگرامي كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

85 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
3858
3763
7621
37433
16523364