کد مطلب : 6790
04 خرداد 1398 - 09:29
تعداد بازدید : 161 بار
اخبار » مقالات

شیخ سعدالله متخلّص به شیخی و مشهور به شیخی سَنبَلی است. (1000- 1057 هجری) شاعر، تذکره نویس و عارف در هندوستان. پدرش –شیخ ابدال سَنبَلی این شاه معزّالدّین (وفات: 1020 هجری/ 1621م)– از صوفیانِ سرزمینِ سَنبَل [1] بود که به «تفسیرِ حسینی» (تالیف: ملّا حسین واعظ کاشفی) بسیار علاقه داشت. شیخی سَنبَلی در ابتدا مریدِ شیخ عبدالرّحمان سَنبَل شد. شیخی سَنبَلی با شیخ احمد سَرهندی مجدّد الف ثانی و پیر میرَتی، شیخ بدیع‌الدّین سَهارَن‌پوری، حضرت عبدالله معروف به خواجه خُرد و شیخ موسی سَرهندی ملاقات کرد. از آثار ِشیخی سَنبَلی: تذکره «بحرالعمیق» (به فارسی، حالاتِ صوفیایِ هم‌عصرِ مولف) نامِ این تذکره در کتابِ«اسراریه کشف صوفیه» دوبار آمده است که فعلاً هیچ سراغی از آن نیست؛ «مثنویِ چار چمن».  شیخ سعدالله شیخی سَنبَلی در تاریخ‌گویی مهارت داشت. یک قطعه تاریخیِ به فارسی از او در محراب مرکزیِ مسجدِ سرایِ کبیر (گنبد والی) به طور کتیبه حک شده است. این کتیبه را برایِ نخستین بار دکتر جمال محمّد صدّیقی (استادِ بازنشسته «دانشگاهِ اسلامیِ عَلیگَر») معرّفی کرد [2]. نجم‌الدّین این مسجد را ساخته بود.  حضرت شیخ نجم‌الدّین – از اولادِ شیخ کبیر کله روان – بود که از صوفیانِ هم‌عصرِ شیخی سَنبَلی بود. نجم‌الدّین در سالِ 1025 هجری در خانقاهِ روضه کبیر روان، جانشینِ و و متولیِ آستانه بود. وی با نورالدّین جهانگیر- پادشاهِ هند- در ارتباط بود و شاید به این دلیل، به  او  برایِ تعمیر مسجد و روضه کبیر کله روان و خانقاه کمکِ مالی هم کرده بودند. حضرت شیخ نجم‌الدّین در سالِ 1040 هجری/ 1631م وفات یافت و در همان خانقاه به خاک سپرده شد. پس از وی پسرش – شیخ فتح‌الله- جانشین شد و تولیتِ آن آستان را برعهده گرفت.

سیّد محمّد کمال سَنبَلی واسطی –مولف تذکره «اسراریه کشفِ صوفیه»- با شیخی اکثر ملاقات می‌کرد و آنها به فارسی با یکدیگر در مکاتبه بودند.

تذکره «اسراریه کشفِ صوفیه» عالمان، عارفان و شعرایِ شمالِ هند به ویژه منطقه سَنبَل است. این تذکره فارسی را سیّد شاه محمّد کمال سَنبَلی واسطی بن لعل (زادروز: 1102 هجری/  1602 م- وفات:؟) نوشته است. وی از نبیر‌گانِ حضرت شاه شرف‌الدّین حسن المعروف به شاه ولایت اَمروهه (وفات:739 هجری/ 1339م) است. سیّد لعل– پدرِ سیّد کمال- از مریدانِ شیخ رفیع‌الدّین بن شیخ قطب عالم بن شیخ عبدالعزیز چشتی بود. سیّد لعل در 1039 هجری/ 1630م در خوشاب وفات یافت. سیّد کمال، در سالِ 1026 هجری/ 1617 با خواجه محمّد عبدالله بن حضرت خواجه محمّد باقی بالله معروف به خواجه بیرنگ  (وفات: 1074 هجری/ 1663م) بیعت کرد و پیرش در شبِ عُرسِ خواجه قطب‌الدّین در سالِ 1035 هجری/ 1626م به او اجازه سلسله نقشبندیه و قادریه را داد.

سیّد کمال، با برخی از مشایخِ بزرگِ آن روزگار ملاقات کرده بود. مانندِ: شیخ عبدالحق محدّث دهلوی؛ مولانا عبدالحکیم سیال‌کوتی؛ شاه محمّد میر لاهوری؛ شیخ بلاوَل چشتی؛ شیخ ابابکر سَنبَلی؛ میر محمّد مراد بدخشی؛ مولانا حسن کشمیری؛ ملا محب علی تَتَی؛ میر عماد (پدرِ میر مفاخر حسین ثاقب).

سیّد محمّد کمال سَنبَلی واسطی شاعر بود و به فارسی، عربی، هندی، پشتو و پنجابی شعر می‌گفت. آثارِ وی عبارتند از: تذکره «اسراریه کشف صوفیه»؛ «جمع‌الجمع»(شاملِ: واقعاتِ بزرگان،رموزِ تصوّف و احوالِ خودِ سیّد کمال)؛ «سفرِ وطن»؛ «پیم چرت» (منظوم به زبانِ هندی)؛ «پیم اشلیکا» (منظوم به زبانِ هندی)؛ «پیم امابن» (منظوم به زبانِ هندی)؛ رساله‌ای‌ در وفاتِ پسرش.

سیّد کمال «اسراریه کشف صوفیه» را به فارسی در 1068 هجری تالیف کرد. این تذکره شاملِ احوالِ برخی شاعران و بیش از 192 عارفانِ و مشایخِ گذشته و هم‌عصر مولف از سلسله‌هایِ نقشبندیه، چشتیه، سهروردیه، قادریه، شطّاریه، غوثیه، اویسیه و غیره است. برخی از مآخذِ کتاب: «نفحات‌الانس» (تالیف: نورالدّین عبدالرّحمان جامی)؛ «رشحات عین الحیات» (تالیف: فخرالدّین علی فخری کاشی)؛ «اخبار الاخیار» (تالیف: شیخ عبدالحق محدّث دهلوی)؛ «کشف‌المحجوب» (تالیف: شیخ علی بن عثمانی هُجویری)؛ «رساله قشیریه» (تالیف: ابوالقاسم قشیری)؛ «فوائد الفواد» (گردآورنده: خواجه امیر حسن علا)؛ «ثمرات القدس» (تالیف:مرزا لعل بیگ)؛ کلیاتِ سعدی؛ دیوانِ حافظ؛ کلام امیر خسرو؛ کلامِ حسن سجزی؛ مثنوی معنوی.‌

با توجّه به مطالعاتِ آقایِ دکتر مصباح احمد صدّیقی از «اسراریه کشف صوفیه» سه نسخه‌خطّی تا کنون یافت شده است: نسخه موزه دهلی، تاریخِ کتابت ندارد/ نسخه کتاب‌خانه شبلی ندوة العلماء در شهرِ لَکنو- تاریخِ کتابت ندارد./ نسخه کتاب‌خانه رضا رامپور- تاریخِ کتابت: 16 ربیع‌الثّانی 1340 هجری. آقایِ دکتر مصباح احمد صدّیقی نسخه کتاب‌خانه رضا رامپور را اساس قرار داد و آن را تصحیح کرد که با مقدّمه و حواشی در هندوستان به چاپ رسیده است:

«اسراریه کشف صوفیه» (تالیف:1068 هجری)، تالیف: سیّد محمّد کمال سَنبَلی واسطی، تدوین،تصحیحِ متن و تحشیه: دکتر مصباح احمد صدّیقی، کتاب‌خانه رضا رامپور، شهرِرامپور، هندوستان،2013.

شایانِ ذکر است که دکتر مصباح احمد صدّیقی «اسراریه کشف صوفیه» را را به زبانِ اردو ترجمه کرد که از «قومی کونسل برایِ فروغِ اردو زبان» در سالِ 2013 دهلی منتشر شد. وی این کتاب را به زبانِ هندی هم ترجمه شده است که به زودی از کتاب‌خانه رضا رامپور منتشر خواهد شد.

 

----------------------------------------

پی‌نوشت

[1] به زبانِ اردو: «سَبنهل» که امروزه در ایالتِ اُتّرپَرَدیش هندوستان قرار دارد.

[2] مقاله:«کتیبه‌هایِ تاریخیِ شهرِ سَنبَل در سرزمینِ روهیل کَند،هندوستان»، مقاله‌نویس: جمال محمّد صدّیقی، مجلّه «جَرنَل»، کتاب‌خانه رضا رامپور، شهرِ رامپور، هندوستان، شماره 4، سال: 1999- کتیبه نوشته شده به فارسی این است:

صحنِ سرای و مسجد زیبا و خانقاه                               الطافِ ایزدی‌ست خدایا توی[ی] پناه

کان در عهدِ شاه نورالدّین (کذا)                                   خَلّد الله ملکه ابدا

بر سرِ آستانِ شاهِ کبیر                                              ساخت مسجد هو مسجد اقصا

سجدگاهِ تمامِ عالم شد                                              از کراماتِ شیخِ اهلِ صفا

جانشین  فرید نجم‌الدّین                                           مرشدِ سالکانِ بی‌همتا

سالِ تاریخِ آن بگو شیخی                                          گشت نو قبله کهن گویا (تاریخ: 1025 هجری)

برگرفته از: مقاله به زبانِ اردو: «شیخی سَنبَلی؛ تذکره‌نویس و شاعرِدوره اکبرشاه»، مقاله‌نویس: دکتر مصباح احمد صدّیقی، ماه‌نامه «ایوان ِاردو»، اردو آکادمی، دهلی، جلد 32، شماره 12، آوریل 2019؛ مقدمّه کتاب: «اسراریه کشف صوفیه»، تدوین، تصحیحِ متن و تحشیه: دکتر مصباح احمد صدّیقی، کتاب‌خانه رضا رامپور، شهرِرامپور، هندوستان،2013.

 

فهرستِ تذکره «اسراریه کشف صوفیه» را از اینجا دانلود کنید.

 

لبنک ِخبر:

https://urduacademydelhi.com/Aiwan-e-Urdu%20April-2019/Aiwan-e-Urdu%20April-2019/Aiwan-e-Urdu%20April-2019/3%20Articals/ARTICAL-12.pdf

 

ترجمه، تلخیص و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

69 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
79
2035
11537
42696
15717829