کد مطلب : 6944
03 دی 1398 - 13:30
تعداد بازدید : 175 بار
اخبار » مقالات

در خاک شهرِ بَدایون (هندوستان) صوفیان و عارفان خفته اند. از این رو، حضرت خواجه امیر خسرو درباره بَدایون گفته است:

ز بس کز مرقدِ اهلِ بصیرت، چشمه نور است

به جای سُرمه، در دیده کِشم خاکِ بداون را

تذکره های زیادی درباره این عارفان این منطقه تالیف شده اند. یکی از آنها: «تذکره طبقات الاولیا فی مدینة الاولیا المعروف به جامع بصیرین مع شرح باقیات الصالحات». آقای ضیا علی خان اشرفی درباره این تذکره نوشته است: «طبقات الاولیا را بصیر مُلتانی نوشته است. برادرش شیخ کرامت الله بصیر تکمله ای بر آن نوشت. از این رو به نام جامع بصیرین مشهور شده است». (به نقل از کتابِ «مردان خدا»، ضیا علی خان اشرفی، چاپ دوم، صفحه 38)  از نام «طبقات الاولیات فی مدینة الاولیا» سال 1220هجری برمی آید.

ما برای پیدا کردن چند نسخه  خطّی  و کتاب های قدیمی به شهر بوپال (هندوستان) رفتیم. آنجا وکیلی بود که چند نسخه خطّی داشت. وی آگهی ما را دید، به ما زنگ زد و نسخه های خطی اش را به ما فروخت که در بینشان این تذکره شامل بود. در آن وقت، پدرم – الحاج توفیق احمد قادری چشتی- زنده بود. [1]

شیخ سعدالدین متخلّص به سعد و بصیر(درگذشت: 1221ق) مولفِ «طبقات الاولیا » است. مولانا عبدالوالی ابن مولانا عبدالباقی در صفحات 9 و 10 «طبقات الاولیا» درباره سعد بصیر مطالبی نوشته است که از آن برمی آید که مولوی شیخ سعدالدین بصیر چشتی ملتانی نبیره شیخ بهاءالدین زکریا ملتانی قرشی اسدی سهروردی است و در سن 60 سالگی در 1219ق این تذکره را تالیف کرده بود. سعدالدین بصیر مریدِ مولانا شاه حسن چشتی فخری بَدایوینی (درگذشت: 19 صفر 1219ق- دکن) بود. در «تنبیه المخلوق» مطالبی درباره وی نوشته شده است.

مولانا غلام شاهد المتخلّص به فدا – رئیس بَدایون، ساکن محله سوتهه- تاریخ وفاتی برای وی سروده است:

سعد دین شیخ جامع طبقات

رفت چون زین جهان به قرب ودود

فرق برکرده هاتف غیبی

"ظاعف الله اجره" فرمود

مولوی عبدالوالی در شرح این قطعه نوشته است:

«مولوی شیخ سعدالدین بصیر چشتی مُلتانی بَداونی متخلّص به سعد از اولاد امجد حضرت شیخ الاسلام بهاءالدین زکریا مُلتانی سهروردی است که در بَدوان به محله سوته سکونت داشت. نشو و نما و تعلیم و تربیت در بَداون بود. مرید جدی مولوی شاه حسن علی صدیقی حمیدی گَنوَری سبزواری بَداونی چشتی است تغمّده الله بغفرانه. اخلاق درویشان و کمالات ایشان به حسب جبلت در ذات او مرکوز بود. در اوائل به زمره سواران در دکن ملازم بود و به لباس خاص مقیّد نبود. گاه خرقه مشایخ پوشیدی و گاه لباس سپاهیانه در برکردی. هم در آن ایام به توجه خاص شیخ خود عارف و کامل و در عشق و محبت و حضور و استقامت یگانه عصر گردید. سفرها کرد و صحبت ها اندوخت و اشعار آبدار به زبان فارسی و هندی می گفت. چنانکه کتاب «طبقات الاولیا» از تصانیف وی مشهور است که در سنه 1160 هجری هزار و صد و شصت به عمر شصت و یک سال به ایمای پیر خود به منصه ظهور آورد. از آن بعد برادر عزیز وی مولوی شیخ کرامت الله بصیر قادری ملتانی بَداونی در 1264 هجری هزار و دو صد و شصت و چهار در ان کتاب بعضی قطعات وفات معاصرین خود را منضم ساخته به اسم تاریخی «طبقات الاولیا مدینه الاولیا» موسوم ساخت. همین کتاب به «جامع بصیرین» شهرت دارد. هکذا فی «نسیم الفردوس» مولفه مولوی شیخ کرامت الله بصیر وفات شیخ سعدالدین بصیر ملتانی به قول مولف «حقیقة الفقرا» هفتند هم رجب المرجب 1221 هجری و دو صد و بست و یک هجری در بَداون به وقوع آمده عمر صد و بست و دو بازیافت.  قبر وی در سواد بَداون جانب غرب به ملک گهوره قریب زیارت حضرت احمد خیاط علیه الرحمة به گوشه جنوب مغرب، بالای چبوتره به کشل کوهان شتر و پخته است، به سمت پایین (در) تعویذ قبر تاریخ وفاتش در زبان عربی به خط طغرا آکنده است و در پهلوی شرقی برادر وی شیخ کرامت الله بصیر قادری آسوده است. رحمة الله علیهما. فرق بر کرده هاتف غیبی ای سر هاتف که های هوز است و دور کرده از ضاعف الله اجره سال وفاتش اخذ کرده است: 1221= 5- 1226، فهو المراد».

حضرت شیخ سعدالدین سعد نوشته است که این به حکم پیرِ خود – شیخ حسن علی چشتی- این تذکره را تالیف کرده است. تاریخ تکمیل تذکره (9 ذی قعده 1160هجری) را چنین سروده است:

به روز همایون، به وقت سه پهر

نهم ماه ذیقعده در حص شهر

ز هجری هزار و صد و شصت بود

عروس سخن در جهان رو نمود

شیخ سعدالدین همچنین کتابی با عنوان: «تنبیه المخلوق» تالیف کرده است که در صفحه 9 نسخه خطّی «طبقات الاولیا» ذکر شده است.

برادر شیخ سعدالدین- شیخ کرامت الله بصیر – بود که کتابی با نام «نسیم الفردوس» تالیف کرده بود. مزار وی در نزدیک مزار برادر بزرگش است.

مولوی عبدالوالی بر نسخه خطّی «تذکره طبقات الاولیا فی مدینة الاولیا» شرح نوشته است. پدر مولوی عبدالوالی – حافظ مولوی شیخ عبدالله چشتی – بود. مولوی عبدالوالی نوه شیخ حسن علی چشتی بود. (ملاحظه شود صفحه 201 سطر 26 نسخه خطّی مذکور). در کتاب «تذکره علمای هندوستان» (تالیف: مولانا سید محمد حسین بَدایونی، تصحیح: خوشتر نورانی، سال چاپ: 2018، صفحه 358) درباره مولوی مولوی عبدالوالی آمده است که وی به «مورخ بَدایونی» مشهور است، در کتاب «باقیات صالحات»(به زبان فارسی- چاپ نشده) حالات اولیای کرام را گردآوری نمود. وی در 25 ربیع  الثانی 1303 هجری درگذشت. 

«تذکره طبقات الاولیا فی مدینة الاولیا» تقریباً شرح حال 400 شهید، صوفی، عالم، فقیه، مجذوب، زنان عارف و زنان صالح منطقه بَدایون به همراه آثار باستانی شهر است. ) [2]

نسخه خطّی این تذکره را چندین کاتب کتابت کرده اند. نوه مولوی عبدالوالی – محمد یاسین- در صفحه 316 نوشته است:

«نقل این نسخه طبقات الاولیا فی مدینه الاولیا مشهور به جامع بصیرین مع باقیات صالحات اصل نسخه قلمی محرره نهم شوال المعظم 1302 هجری هزار و سه صد و دو هجری به خط پدرِ مادرم مولوی عبدالوالی چشتی بدایونی [کرده بود]».

سپس در 1330 هجری پدرِ محمد یاسین- حکیم مفتی محمد شرف علی بن محمد- آن را نقل کرد و حواشی زیادی هم نوشت. آخرین کتابت از آن مفتی مولوی محمد یاسین در 1354 هجری است. 

نام نسخه خطی: «تذکره طبقات الاولیا فی مدینة الاولیا المعروف به جامع بصیرین مع شرح باقیات الصالحات» (طبقات الاولیا مع شرح) [3]

مولف:مولوی شیخ سعدالدین چشتی بَدایونی بصیر (وفات: 1221هجری)

اضافه کننده: شیخ کرامت الله قادری بَدایونی بصیر (وفات: 1264 هجری)

شارح: شیخ مولوی عبدالوالی المتخلص به والی

اضافه ثانی: مفتی محمد شرف علی بن مفتی محمد ببر علی بَدایونی

مکتوبه: 4 ربیع الثانی به روز اتوار 1354 هجری [اِتوار= یکشنبه]

کاتب: نواسه مولانا عبدالوالی چشتی بن مولانا عبدالباقی چشتی مفتی محمد یاسین ابن مفتی محمد شرف علی بَدایونی

صفحات: 316  - زبان: فارسی - خط: نستعلیق

پی نوشت:

[1] نسخه شناس هندوستانی مرحوم توفیق احمد قادری چشتی (1940-2016) کتاب خانه شخصی ایشان از لحاظ نسخه های خطی غنی بود. در اداره «اسناد ملی هندوستان» (National Archives of India) «مجموعه چشتی»  به کتاب هایِ کتاب خانه ایشان اختصاص داده شده است که دارای نسخه های خطی و اسناد فراوان است. (ماه نامه معارف، سپتامبر 2016، جلد 198، شماره 3، دارالمصنفین شبلی آکادمی، اَعظم گَر)

[2] مقاله نویس- آقای انوار صمدانی- در این مقاله نوشته اند که در حال ترجمه این تذکره از زبان فارسی به اردو هستند.

[3] مشخصات دیگر نسخه خطّی در اصل مقاله آمده است.

 

ترجمه و تنظیم: لیلا عبدی خجسته

خلاصه شده از مقاله به زبانِ اردو: «بَدایون کا ایک غیر مطبوعه تذکره صوفیه»، مقاله‌نویس: انوار صمدانی، فصل نامه «فیضان ادب»، جلد 4، شماره 2، آوریل تا ژوئن 2019، اداره تحقیقات اردو و فارسی، پورا معروف، میو، هندوستان. صفحات: 120 تا 128.

https://www.rekhta.org/ebooks/faizan-e-adab-shumara-number-002-faizan-haider-magazines/?lang=ur

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

34 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
645
2314
645
16842
16397771