کد مطلب : 7106
19 خرداد 1399 - 09:19
تعداد بازدید : 54 بار
اخبار » مقالات

از استادان و پژوهشگرانِ فارسی سرزمینِ بیهار در هندوستان: سید حسن عسکری، عطا کاکوی، محمد صدیق، متین احمد، فیاض الدین حیدر و انوار احمد را می  توان نام برد. در این مقاله به آثارِ یکی از استادان پرداخته شده است: دکتر غلام مجتبی انصاری (1938-2018).

وی از «دانشگاه پَتنا» دکتری دریافت نمود. عنوان رساله دکتری: «زندگی و آثار درویش حسین واله هروی»، به راهنمایی دکتر محمد صدیق- برای پروژه فوق دکتری «شخصیت و آثار علمی حکیم شیخ حسین شهرت شیرازی». در »دانشگاه جواهر لعل نهرو» در دهلی به تدریس فارسی معاصر مشغول شد. برایِ پروژه یو.جی.سی با عنوانِ: «جلوه هایِ فرهنگ و تمدنِ هندوستانی در شعرِ فارسیِ هندوستان» در سالِ 1990 به انگلستان سفر نمود. در 1994 به دعوتِ دولتِ ایران به آنجا سفر کرد و یک ماه اقامت نمود. سفرنامه منظومِ او یادگار این سفر اوست. استاد و مدیرِ گروه فارسی «دانشگاه بیم راو اَمبید کَر، دانشگاه بیهار» در مظفر پور بود که در سالِ 1997 بازنشسته شد. درسالِ 2001 جایزه ریاست جمهوریِ هندوستان به وی اعطا شد.

آثار دکتر غلام مجتبی انصاری:

1- «احوال و آثارِ حکیم شیخ حسین شهرت»، کتابخانه شرق شناسی و عمومی خدابخش، پَتنا، 1997. رساله دکتری وی که در سال 1977 در دانشگاه پَتنا دفاع کرد. براساسِ نسخه خطّیِ کتاب خانه خدابخش که قدیم ترین و کامل ترین نسخه کشف شده است.فهرست کتاب: «پیشگفتار»- «اوضاعِ اجتماعی و سیاسی در عهد حکیم شیخ حسین شهرت شیرازی»- «نحوه فرهنگی و ادبی»-«احوال زندگانی حکیم شیخ حسین شهرت شیرازی»-«شعرایِ هم جلیس»-«زبان و شعر»-«برگزیده اشعار شهرت»- «منابع». «دیوان حکیم شیخ شهرت شیرازی» با ویرایشِ دکتر علیرضا قزوه از مرکز تحقیقات فارسی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دهلی، سال 2010 منتشر شد.

2-«مشاهداتِ مجتبی از سفرِ ایران به همراهِ هشت مقاله»، اداره تحقیقات عربی و فارسی، پَتنا، 2012

وی به همراهِ گروهی و به سرپرستی دکتر عبدالودود اظهر دهلوی در 20 می 1994 به تهران رفتند. این کتابِ سفرنامه منظوم از این سفر است. فهرستِ کتاب: حمد و مناجات، نعت، مدحِ امام خمینی، درباره شهرهایِ: تهران، مشهد، نیشابور، قم، کاخ سعدآباد، شرح دیدار با دکتر سید جعفر شهیدی، دکتر سید مجتبی موسوی، دکتر گیلانی نژاد- پس از این سفرنامه  هشت مقاله ایشان آمده است که به ترتیب:

مقاله اول: درباره جمیله خاتون (همسرِ خدابخش، بانیِ کتاب خانه خدابخش در پَتنا) [1].

مقاله دوم: زبان و ادبِ فارسی در منطقه بیهار- به عارفان این منطقه پرداخته شده است: شرف الدین احمد مَنیَری، احمد چرم پوش، مظفر شمس بلخی، شیخ احمد لنگر دریا، مخدوم شاه شعیب، نوشه توحید، مخدوم شاه شهباز. ضمن بیان تاریخِ شهرهایِ حاجی پور (ویشالی)، باگَلپور، سارَن، سیوان به عارفان این منطقه ها هم پرداخته شده است.

مقاله سوم: زبان و ادب فارسی در در شمالِ بیهار- ملک فتح الله نقشِ مهمی در گسترش فارسی داشت، به طوری که در مدرسة دینیِ او حتّی از دهلی هم می آمدند. پس از وی سید حسن تدریس را ادامه داد. جدِ وی سید قاسم حاجی پوری، شاعرِ صاحب دیوانِ فارسی بود.

مقاله چهارم: درویش حسین واله هروی – که در دوره جهانگیر از هرات به هندوستان رفت. با توجه به تحقیقات اخیر دیوان این شاعر هنوز تصحیح نشده است و در تذکره ها هم درباره وی کم نوشته شده است. منابعِ این مقاله: دیوانِ درویش هروی، چهار عنصر (تالیفِ: بیدل) و مکاتیبِ اشرف مازندرانی است. اهمیت درویش حسین این است که در روزگاری که سبکِ هندی غلبه داشت، وی ساده گویی را ترجیح داده بود. این مقاله پیشتر در «جَرنَل»، کتاب خانه شرقی و عمومی خدابخش، پَتنا، شماره 125، سال 2001 منتشر شده بود. همچنین در مجموعه مقالاتِ وی «گنجینه ادب» شامل است.

مقاله پنجم: قصیده هایِ شیخ سعدی.

مقاله ششم: محیط هندی در شعر فیضی.

مقاله هفتم: رباعی هایِ امام خمینی.

مقاله هشتم: زندگی و آثار مرزا عبدالقادر بیدل.

3- مطالعه تحقیقی و تنقیدیِ سید قاسم حاجی پوری همراه غزلیاتِ قاسم، دی آرت پریس، پَتنا، 1977

از عارفان و شاعر فارسی گوی. جد وی سید حسن از عارفان بزرگ بود. نسخه  منحصر به فردِ دیوانِ فارسیِ سید قاسم در کتاب خانه پیر دَمریا در شهر باگَلپور است. دکتر غلام مجتبی با دسترسی به این نسخه خطّی تصمیم گرفت آن را تصحیح کند. در همین کتاب خانه دو نسخه خطّیِ فارسی بودند: «تذکره تاج العلما مع رحلت نامه» (تالیف: خادم حسین) و «حالاتِ خاندانِ پیر دَمریا» (تالیف: شاه عنایت حسین) که با خواندنِ آنها توانست درباره زندگی سید قاسم حاجی پوری اطلاعات جامعی به دست آورد. در پایان کتاب گزیده ای از 112 غزلِ فارسی وی را آورده است. فهرستِ کتاب: «زبان و ادب فارسی در سرزمینِ بیهار»؛ «اهمیتِ تاریخی و سیاسی منطقه حاجی پور»؛ «زندگی و آثار سید قاسم حاجی پوری»؛ «مشخصاتِ نسخه خطّی».

4- احوال و آثارِ مولانا محمد نصیرالدین، اداره تحقیقاتِ عربی و فارسی، پَتنا، 2013

نسخه خطّی چهار بیاض از مولانا محمد نصیرالدین – پدرِ غلام مجتبی انصاری- که شاملِ شعر، نکته هایِ مجرّبِ طب و بهترین نمونه هایِ خطاطی هستند. فهرستِ کتاب: شیوه بدست آوردنِ این نسخه هایِ خطّی؛ تاریخ حاجی پور؛ زندگی نامه مولانا محمد نصیرالدین- شعرهایِ مولانا محمد نصیرالدین که به مناسبت هایِ اجتماعی وسیاسی سروده شده بود؛ گزیده ای از شعرهایِ سعدی، مولانا و دیگر شاعرانِ فارسی را با خطّی بسیار زییا نوشته است.

5- احوال و افکار فخر مُلک؛ عبدالقیوم انصاری، بنیاد آموزشیِ عبدالقیوم انصاری، 2002

فهرستِ کتاب: زندگی نامه؛ روزنامه نگاری؛ سخنرانی  ها و مقاله ها؛ گفته هایِ وی؛ نظرِ اندیشمندان درباره عبدالقیوم انصاری.

6- فرهنگِ فارسی جدید با معانیِ اردو، ناشر: اعجاز احمد، باگَلپور، 1981

7- گنجینه ادب المعروف مقالات مجتبی، ، اداره تحقیقاتِ عربی و فارسی، پَتنا، 2011

شامل ده مقاله از دکتر غلام  مجتبی که فرزندشان- دکتر محمد اعجاز احمد –آنها را گردآوری نموده به چاپ رساند: اداره تحقیقات عربی و فارسی، پَتنا، سال چاپ: 2010. فهرستِ کتاب: «اهمیت علمی و ادبیِ مکتوباتِ مخدوم شیخ شرف الدین یحیی مَنیَری»؛ «درویش حسین واله هروی»؛ «حکیم شیخ حسین شهرت شیرازی»؛ «مخدوم سید قاسم حاجی پوری»

«عناصرِ بومی در شعرِ فارسیِ هندوستان»؛ «ملا ناظم هروی» (از شاعرانِ دوره صفویه که براساس نسخه خطّیِ دیوانِ او و تذکره هایِ مختلف این مقاله نوشته شده است)؛ «نظامِ آموزشی در دوره مغول»؛ «شعر و ادبِ فارسی در دوره اورنگ زیب و پس از آن در هندوستان» (این مقاله  پیشتر در مجله «زبان و ادب»، پَتنا، ژانویه 1978 منتشر شده بود)؛ «اهمیت و فایده هایِ بیاض» (این مقاله پیشتر در «جَرنَل»، کتاب خانه شرقی و عمومی خدابخش، شماره 136 منتشر شده بود)؛ «حسن بیگ کرامی» (شاعر پارسی گوی دوره شاه جهان، این مقاله براساس نسخه خطّیِ دیوان کرامی در کتاب خانه خدابخش نوشته شده است، این مقاله در مجله قند پارسی، زمستان 1379ش چاپ شده بود)

مقاله هایِ دکتر غلام مجتبی انصاری  :

- «عمر خیّام و رباعیاتِ او» (در سمینار عمرخیام، برگزار شده از سوی اداره تحقیقات عربی و فارسی، پَتنا، سالِ 2016)؛

- «سهمِ سخنورانِ زن در زبان و ادبیاتِ فارسی» (در سمینار سهمِ زنان در ادبِ فارسی و عربی، برگزار شده از سوی اداره تحقیقات عربی و فارسی، پَتنا، سالِ 2016)؛

- «فردوسی و شاهنامه او» (در سمینار فردوسی، برگزار شده از سوی اداره تحقیقات عربی و فارسی، پَتنا، سالِ 2015)؛

- «ویژگیِ شعرهایِ پروین اعتصامی تبریزی»

- «سخنورانِ هم زمانِ میرزا عبدالقادر بیدل» (در مجله قند پارسی، شماره 39 و 40)

پی نوشت:

1- دیوان جمیله خدابخش (به اردو) با عنوانِ «نغمه دل ریش» در چهار جلد منتشر شده است: به تصحیح: شفیع مشهدی، کتاب خانه شرقی و عمومی خدابخش، پَتنا، 2003-2004.

 

خلاصه و ترجمه: لیلا عبدی خجسته

 

خلاصه شده از مقاله به زبان اردو: «استادان فارسی هندوستان: احوال و آثار پروفسور غلام مجتبی انصاری»، مقاله نویس: ، جلد 6،  شماره 18، شماره سوم و چهارم، ژوییه- دسامبر  2019، صفحات: 121 تا 147، مجلّه دبیر، «کتاب‌خانة یادگارِ دبیر حسن»، لکنو، هندوستان.

 

 

کد امنیتی
تازه کردن

آمار بازدیدکنندگان

مهمانان :

84 

امروز :
دیروز :
این هفته :
این ماه :
بازدید کل :
898
1498
6337
22534
16403463